Kiểm Soát Nhiễm Khuẩn Trong Phòng Khám Nha Khoa

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC), phòng khám nha khoa là một trong những môi trường y tế có nguy cơ lây nhiễm chéo cao nhất do đặc thù tiếp xúc thường xuyên và trực tiếp với máu, nước bọt, cùng hệ thống sol khí (aerosol) phát sinh trong quá trình điều trị. 

Việc thiết lập một hệ thống kiểm soát nhiễm khuẩn nha khoa toàn diện từ khâu lựa chọn vật tư tiêu hao như kim gây tê nha khoa, màng bọc bề mặt cho đến quy trình vận hành của phụ tá không chỉ là điều kiện bắt buộc để bảo vệ sức khỏe người bệnh, mà còn là nền tảng cốt lõi định hình uy tín và sự chuyên nghiệp của một nha khoa hiện đại. 

Tại sao kiểm soát nhiễm khuẩn nha khoa là đặc biệt quan trọng ? 

Môi trường khoang miệng là nơi trú ngụ của hàng tỷ vi sinh vật. Khi can thiệp các thủ thuật nha khoa, các yếu tố rủi ro bị nhân lên gấp nhiều lần bởi ba tác nhân chính: 

• Aerosol từ tay khoan nha khoa: Các thiết bị tay khoan siêu tốc, máy cạo vôi răng siêu âm khi hoạt động kết hợp với tia nước sẽ tạo ra luồng sol khí (aerosol) li ti. Luồng aerosol này có khả năng lan rộng trong bán kính lên tới 1 mét và tồn tại lơ lửng trong không khí đến 30 phút.  

• Nguy cơ từ các chủng vi khuẩn, virus nguy hiểm: Các tổn thương gây chảy máu trong nha khoa làm tăng nguy cơ phơi nhiễm chéo các bệnh truyền nhiễm qua đường máu và đường hô hấp. Những tác nhân có tỷ lệ sống sót cao trong môi trường và gây hậu quả nghiêm trọng bao gồm virus viêm gan B (HBV), viêm gan C (HCV), HIV, virus đường hô hấp (như COVID-19) và các chủng vi khuẩn kháng thuốc như tụ cầu vàng kháng methicillin (MRSA). 

• Tuân thủ quy định pháp lý nghiêm ngặt: Tại Việt Nam, hoạt động kiểm soát nhiễm khuẩn nha khoa không dừng lại ở mức độ khuyến nghị tự nguyện mà được luật hóa rõ ràng thông qua Thông tư 43/2013/TT-BYT của Bộ Y tế.

3 Cấp độ kiểm soát nhiễm khuẩn nha khoa

Để tối ưu hóa chi phí vận hành và đảm bảo an toàn tuyệt đối, dụng cụ nha khoa được phân loại và xử lý nghiêm ngặt theo 3 cấp độ dựa trên mức độ nguy cơ lây nhiễm: 

Cấp độ 1 — Khử khuẩn bề mặt (Low-level Disinfection) 

Cấp độ này áp dụng cho các bề mặt không tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc hay vết thương sâu của bệnh nhân, nhưng lại là những nơi có tần suất chạm tay rất cao của nha sĩ và trợ thủ. 

• Đối tượng xử lý: Hệ thống ghế nha khoa, đèn chiếu cám dạng tay cầm, pult điều khiển, khay để dụng cụ cố định, tay vịn ghế, ống nhổ. 

• Giải pháp: Sử dụng các loại dung dịch khử khuẩn bề mặt chuyên dụng dạng xịt (disinfectant spray) hoặc khăn lau tẩm sẵn hóa chất có phổ diệt khuẩn rộng (diệt được virus, vi khuẩn và nấm) trong thời gian ngắn từ 1 đến 3 phút. 

Cấp độ 2 — Khử khuẩn dụng cụ bán thiết yếu / bán tới hạn (High-level Disinfection)

• Phạm vi áp dụng: Dành cho các dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc miệng hoặc vùng da không lành lặn của bệnh nhân, nhưng không xâm nhập sâu vào mạch máu, mô mềm hoặc mô xương.
• Đối tượng xử lý: Bộ dụng cụ khám cơ bản (gương khám, kẹp gắp, cây thám trâm), khay lấy dấu inox, đầu optic đèn trám, tay xịt hơi nước…
• Giải pháp xử lý chuẩn y khoa:
  • Đối với dụng cụ chịu nhiệt (Gương, kẹp, thám trâm, khay inox): Sau khi làm sạch cơ học, bắt buộc phải đưa vào chu trình hấp tiệt trùng Autoclave để đạt độ an toàn tuyệt đối.
  • Đối với dụng cụ không chịu nhiệt (Đầu optic, một số linh kiện nhựa/cao su): Tiến hành ngâm trong các dung dịch khử khuẩn mức độ cao chuyên dụng (như Glutaraldehyde 2%, Ortho-phthalaldehyde hoặc Acid Peracetic) theo đúng thời gian và khuyến cáo nghiêm ngặt của nhà sản xuất.

Cấp độ 3 — Tiệt khuẩn tuyệt đối (Sterilization) 

Đây là cấp độ nghiêm ngặt nhất, bắt buộc phải tiêu diệt hoàn toàn mọi dạng sống của vi sinh vật bao gồm cả nha bào vi khuẩn. Cấp độ này áp dụng cho tất cả các dụng cụ xâm lấn sâu vào mô mềm, xương, hoặc hệ thống mạch máu. 

• Đối tượng xử lý: Tay khoan nha khoa, mũi khoan, cây đục xương, kìm nhổ răng, cây nạo túi nha chu, đầu máy lấy cao răng. Đặc biệt, đối với các loại vật tư tiêu hao y tế có độ sắc nhọn cao như kim gây tê nha khoa, nguyên tắc an toàn tối cao là chỉ sử dụng một lần duy nhất (Single-use) và tiến hành hủy kim ngay sau khi rút ra khỏi bơm tiêm.

• Giải pháp: Đối với dụng cụ tái sử dụng chịu nhiệt, quy trình chuẩn là đóng gói vào túi ép chuyên dụng và đưa vào máy hấp tiệt trùng Autoclave (hấp ướt áp suất cao) ở nhiệt độ chuẩn 134°C trong tối thiểu 3 phút (hoặc 121°C trong 15-20 phút).